Mechaniczne usunięcie skrzepu z naczynia w mózgu stosuje się standardowo w pierwszej dobie po udarze niedokrwiennym. Badanie opublikowane w „New England Journal of Medicine” wskazuje, że u wybranych chorych zabieg może pomóc także 24–72 godziny po pierwszych objawach. Wiąże się to jednak z większym ryzykiem krwawienia i zgonu.

Na czym polega trombektomia

Przy udarze niedokrwiennym zablokowane naczynie odcina część mózgu od krwi, a z każdą minutą rośnie ryzyko trwałego uszkodzenia tkanki. W trombektomii lekarze wprowadzają cienkie narzędzie przez naczynia krwionośne aż do zatkanej tętnicy i fizycznie usuwają skrzep. Dzięki temu przywracają krążenie i zmniejszają ryzyko trwałej niepełnosprawności lub śmierci.

Skuteczność zabiegu w ciągu pierwszych 24 godzin potwierdziły wcześniejsze badania. Dla późniejszego czasu brakowało natomiast wiarygodnych danych z badań z losowym doborem pacjentów. Lekarze nie wiedzieli więc, czy usunięcie skrzepu po tak długim czasie pomoże choremu, czy raczej mu zaszkodzi.

Jak przebiegało badanie LATE-MT

Do badania włączono 336 dorosłych z 35 ośrodków leczenia udarów w Chinach. Wszyscy mieli udar spowodowany zablokowaniem dużego naczynia. Pytanie badaczy dotyczyło sytuacji, w której skany mózgu pokazują, że część tkanki jest niedotleniona, ale nie została jeszcze nieodwracalnie zniszczona.

Pacjentów podzielono losowo na dwie grupy po 168 osób. Pierwsza dostała leczenie standardowe: doustne leki przeciwpłytkowe, terapię obrzęku mózgu i rutynową opiekę szpitalną. Druga miała dodatkowo trombektomię między 24. a 72. godziną od początku objawów. Lekarze mieli rozpocząć zabieg w ciągu 60 minut od losowania.

Korzyści i cena zabiegu

Po 90 dniach lepiej radzili sobie pacjenci po trombektomii. Oceniano to m.in. w skali Rankina, która mierzy stopień niepełnosprawności po udarze.

• Samodzielność: około 49% leczonych zabiegiem żyło samodzielnie, wobec 35% w grupie leczonej samymi lekami.
• Brak istotnej niepełnosprawności: 26,9% po zabiegu i 15,6% w grupie kontrolnej, mimo że część objawów mogła się utrzymywać.
• Jakość życia: pacjenci po zabiegu lepiej oceniali ją i łatwiej radzili sobie z codziennymi czynnościami.

Zabieg miał jednak swoją cenę. Objawowy krwotok śródczaszkowy wystąpił u 4,8% operowanych, a w grupie kontrolnej nie odnotowano żadnego takiego przypadku. Śmiertelność po 90 dniach wyniosła 6,0% po trombektomii i 1,8% przy samych lekach.

Co to oznacza w praktyce

Wyniki sugerują, że 24 godziny nie muszą być ostateczną granicą. Pacjenta, który trafi do szpitala później, nie należy z góry wykluczać z zabiegu. Specjaliści mogą ocenić, ile tkanki da się jeszcze uratować, i zestawić to z ryzykiem powikłań.

Badanie przeprowadzono w Chinach, więc nie oznacza to automatycznej zmiany zasad leczenia w Polsce czy innych krajach UE. Takie zmiany zwykle wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach i uwzględnienia w wytycznych towarzystw naukowych. Decyzję o zabiegu zawsze podejmuje zespół w ośrodku udarowym na podstawie badań obrazowych i stanu chorego.

Dla czytelnika najważniejsza lekcja pozostaje niezmienna: przy objawach udaru, takich jak opadnięty kącik ust, osłabienie ręki czy zaburzenia mowy, trzeba natychmiast dzwonić pod numer 112. Nowe dane mogą dać szansę części osób, które trafią do szpitala późno. Najlepsze rokowania mają jednak ci, którzy dotrą tam jak najszybciej.

Źródło: Medical Xpress – „Clot removal days after a stroke could help more patients recover, but the procedure is not without risks”